34.7 C
Bangkok
วันศุกร์, กุมภาพันธ์ 23, 2024

ทฤษฎีความทรงจำ

ทฤษฎีความทรงจำ เป็นทฤษฎีที่อธิบายเกี่ยวกับกระบวนการสร้าง เก็บรักษา และเรียกคืนความทรงจำของมนุษย์ การศึกษาเกี่ยวกับความทรงจำเป็นสาขาหนึ่งของจิตวิทยาที่มีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจากความทรงจำเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ ความคิดสร้างสรรค์ และพฤติกรรมต่างๆ ของมนุษย์

ทฤษฎีความทรงจำ

ประเภทของทฤษฎีความทรงจำ

  • ทฤษฎีจำลองหน่วยความจำ (memory model theory) เชื่อว่าความทรงจำประกอบด้วยหน่วยความจำย่อยๆ หลายหน่วย ซึ่งทำหน้าที่เก็บรักษาข้อมูลที่แตกต่างกัน เช่น หน่วยความจำระยะสั้น (short-term memory) เก็บรักษาข้อมูลได้ชั่วคราว หน่วยความจำระยะยาว (long-term memory) เก็บรักษาข้อมูลได้ถาวร
  • ทฤษฎีจำลองกระบวนการ (process model theory) เชื่อว่าความทรงจำเป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องกัน ประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ได้แก่ การเข้ารหัส (encoding) การเก็บรักษา (storage) และการเรียกคืน (retrieval)

ทฤษฎีจำลองหน่วยความจำ

หน่วยความจำระยะสั้น (short-term memory) เป็นหน่วยความจำที่เก็บรักษาข้อมูลได้ชั่วคราว มีอายุประมาณ 15-30 วินาที หน่วยความจำระยะสั้นทำหน้าที่เก็บรักษาข้อมูลที่กำลังถูกประมวลผล เช่น ข้อมูลที่กำลังอ่าน ข้อมูลที่กำลังฟัง เป็นต้น

หน่วยความจำระยะยาว (long-term memory) เป็นหน่วยความจำที่เก็บรักษาข้อมูลได้ถาวร แบ่งออกเป็น 2 ประเภทย่อยๆ คือ

  • หน่วยความจำสำนึกได้ (explicit memory) เป็นหน่วยความจำที่เราสามารถรับรู้และเรียกคืนได้ แบ่งออกเป็น 2 ประเภทย่อยๆ คือ
    • ความทรงจำเชิงเหตุการณ์ (episodic memory) เก็บรักษาข้อมูลเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในชีวิต เช่น เหตุการณ์สำคัญในชีวิต เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อวาน เป็นต้น
    • ความทรงจำเชิงความหมาย (semantic memory) เก็บรักษาข้อมูลเกี่ยวกับความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับโลก เช่น ความรู้เกี่ยวกับภาษา ความรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ เป็นต้น
  • หน่วยความจำไม่รู้ตัว (implicit memory) เป็นหน่วยความจำที่ไม่สามารถรับรู้และเรียกคืนได้อย่างชัดเจน แบ่งออกเป็น 2 ประเภทย่อยๆ คือ
    • ความทรงจำแบบทักษะ (procedural memory) เก็บรักษาข้อมูลเกี่ยวกับทักษะต่างๆ เช่น ทักษะการขับขี่ การเดิน เป็นต้น
    • ความทรงจำแบบผลกระทบ (priming memory) เก็บรักษาข้อมูลเกี่ยวกับประสบการณ์ที่ผ่านมา ซึ่งส่งผลต่อพฤติกรรมในปัจจุบัน เช่น การได้ยินเสียงเพลงที่เราเคยชอบ ทำให้รู้สึกมีความสุข เป็นต้น

ทฤษฎีจำลองกระบวนการ

ทฤษฎีจำลองกระบวนการเชื่อว่าความทรงจำเป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องกัน ประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ได้แก่

  • การเข้ารหัส (encoding) เป็นกระบวนการแปลงข้อมูลที่ได้รับจากประสาทสัมผัสต่างๆ ให้เป็นรูปแบบที่สามารถเก็บรักษาไว้ในสมองได้ การเข้ารหัสอาจเกิดขึ้นได้หลายวิธี เช่น การได้ยิน การมองเห็น การสัมผัส การดมกลิ่น เป็นต้น
  • การเก็บรักษา (storage) เป็นกระบวนการเก็บรักษาข้อมูลไว้ในสมอง การเก็บรักษาอาจเกิดขึ้นได้หลายวิธี เช่น การจัดเก็บข้อมูลเป็นกลุ่มๆ การจัดเก็บข้อมูลตามความสัมพันธ์ เป็นต้น
  • การเรียกคืน (retrieval) เป็นกระบวนการนำข้อมูลออกมาจากสมอง กระบวนการเรียกคืนอาจเกิดขึ้นได้หลายวิธี เช่น การนึกย้อนกลับไป การจินตนาการ เป็นต้น

ปัจจัยที่ส่งผลต่อความทรงจำ

ปัจจัยที่ส่งผลต่อความทรงจำมีมากมาย ดังนี้

  • ความสนใจ ข้อมูลที่เราสนใจจะจดจำได้ง่ายกว่าข้อมูลที่เราไม่สนใจ
  • ความถี่ในการสัมผัส ข้อมูลที่เราสัมผัสบ่อยๆ จะจดจำได้ง่ายกว่าข้อมูลที่เราสัมผัสน้อยครั้ง
  • ความเกี่ยวข้อง ข้อมูลที่มีความเกี่ยวข้องกันจะจดจำได้ง่ายกว่าข้อมูลที่ไม่เกี่ยวข้องกัน
  • อารมณ์ ข้อมูลที่เกิดขึ้นในช่วงที่เรามีอารมณ์รุนแรงจะจดจำได้ง่ายกว่าข้อมูลที่เกิดขึ้นในช่วงที่เรามีอารมณ์ปกติ
  • ความตื่นตัว ข้อมูลที่เรารับรู้ในช่วงที่เราตื่นตัวจะจดจำได้ง่ายกว่าข้อมูลที่เรารับรู้ในช่วงที่เราง่วงนอน
  • สุขภาพ สุขภาพที่ดีจะช่วยให้ความจำดี

ข้อจำกัดของความทรงจำ

ความทรงจำเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและอาจเกิดความผิดพลาดได้ ตัวอย่างเช่น

  • ความทรงจำอาจบิดเบือนได้ ข้อมูลที่เราจดจำอาจไม่ตรงกับความเป็นจริง เช่น เราอาจจำเหตุการณ์บางอย่างผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง
  • ความทรงจำอาจลืมได้ ข้อมูลที่เราจดจำอาจหายไปเมื่อเวลาผ่านไป
  • ความทรงจำอาจถูกลบได้ ข้อมูลที่เราจดจำอาจถูกลบออกไปจากสมอง เช่น ผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมอาจสูญเสียความทรงจำบางส่วนหรือทั้งหมด

ความสำคัญของความทรงจำ

ความทรงจำเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ ความคิดสร้างสรรค์ และพฤติกรรมต่างๆ ของมนุษย์ ความทรงจำที่ดีจะช่วยให้เราเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ สร้างสรรค์ผลงานใหม่ๆ และตัดสินใจได้อย่างเหมาะสม

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป

บทความ ข่าวสาร มาใหม่

ไต้หวัน: ดินแดนแห่งเสน่ห์ที่รอให้คุณค้นพบ

ไต้หวัน เกาะรูปไข่ในมหาสมุทรแปซิฟิก อยู่ห่างจากไทยเพียง 3-4 ชั่วโมงโดยเครื่องบิน เต็มไปด้ว...

สอบ ก.พ. คืออะไร?

การสอบ ก.พ. ย่อมาจาก “การสอบคัดเลือกบุคคลเข้ารับราชการ” จัดโดยสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพ...

เทศกาลว่าวนานาชาติบนชายหาด 2567 กลับมาสร้างสีสันบนท้องฟ้าอีกครั้ง

เตรียมพบกับความงดงามของว่าวหลากสีสันจากทั่วโลก ในงานเทศกาลว่าวนานาชาติบนชายหาด 2567 ที่จะก...

ประเพณีและพิธีกรรมในวันวาเลนไทน์

14 กุมภาพันธ์ ของทุกปี โลกจะเต็มไปด้วยสีชมพูและบรรยากาศโรแมนติก เนื่องในโอกาส "วันวาเลนไทน...

ประวัติวันวาเลนไทน์: ต้นกำเนิดและความหมาย

14 กุมภาพันธ์ ของทุกปี เป็นวันที่ทั่วโลกเฉลิมฉลอง "วันวาเลนไทน์" หรือ "วันแห่งความรัก" หลา...